Перевод с чеченского к1орни

Бедан ирча к1орни/ Утки безобразный птенец(Гадкий утенок).

Перевод на чеченский язык: Тамара Чагаева.
Чеченско-Русский перевод: Программа Чеченско-Русский, Русско-Чеченский переводчик с последующей корректировкой автора статьи. Выражаю свою искреннюю благодарность Stigal(у) за помощь в изучении чеченского языка и участие при создании статьи. Целями данной статьи являются: популяризация, изучение чеченского языка; отладка программы Чеченско-Русский, Русско-Чеченский переводчик.

Бедан ирча к1орни/ Утки безобразный птенец(Гадкий утенок).

Ма дика дара г1алин арахь! Аьхке яра лаьтташ.
Как хорошо было вне города! Лето стояло.

Деши санна, къегаш к1енан кенаш дара, д1абийна болу мукх а сенбелла лаьтташ бара,
Словно золото, блестели пшеничные колосья, И посеянный ячмень позеленевший стоял,

йол а яра холанашка схьагулйина.
и сено было в стога собрано.

Баьццарчу бай т1ехула йолаелла лелаш беха когаш болу аист а яра.
А по зелёному лугу ходил (гулял) длинные ноги имеющий(длинноногий) аист.

Цо мисархойн маттахь хабарш дуьйцура. И мотт шен нанас 1амийнера цунна.
Он на египтян языке разговаривал. Этому языку его мать научила его.

Кхашна дехьа 1уьллуш бай бара, ткъа цул дехьа йоккха а, юькъа а хьун яра.
За полями лёжащий луг был, а за ним большой и густой лес был.

Цу хьуьнхахь к1орга 1аьмнаш дара. Ч1ог1а хаза дара г1аланал арахь!
В этом лесу глубокие озёра были. Очень красиво было за городом!

Малхехь лаьтташ шира х1усам яра.
На солнце стояло старое жилище(на солнце стоящим старое жилище было).

Цунна гонах даьхна к1орга хершнаш дара, чохь хи а долуш.
Вокруг него вырытые глубокие канавы были, с водой внутри.

Ц1ийнан пенашна уллора хинна т1е кхаччалц хьалаболуш 1аь1а бара.
От стен дома до самой воды рос лопух.

Иза ч1ог1а боккха бара.
Он очень большой был.

Кегий бераш, цуьнан г1ашна буха д1ах1иттича, шайн дег1ан дахаллехь латта йиш йолуш дара.
Маленькие дети под его ветки когда (если) становились, в своего тела длину (высоту) (т.е. во весь рост) стоять могли.

Цу 1аь1ана юккъехь, луьстачу хьуьнна юккъехь санна, тийна дара.
Среди этого лопуха, как среди густого леса, тихо было.

Цигахь шен х1оашна т1ехь тевна доккхуш 1аш бад яра.
В том месте(там) на своих яйцах насиживала утка.

Иза цигахь 1аш йолу дуккха а хан яра, цундела цунна к1ордийнера цигахь 1ан.
Она в том месте(там) сидела долгое время, поэтому ей надоело в том месте сидеть.

лелар дуккха а дика хетара, 1аь1ана юккъехь «вакъ-вакъ» деш 1ачул.
(плавая) перемещение более лучшим казалось (считали), среди лопухов крякая чем сидеть.

Т1аьххьара а х1оийн чкъоьргаш лелха йолаелира.
И в конце концов яиц скорлупки затрещали.

Массо а х1оийн буьйранаша, ден а делла, шайн кортош арадехира.
И все яиц желтки, ожив, свои головы высунули.

Бедан к1орнеш, халла чкъоьргаш чуьра ара а евлла, гонах д1асахьежа
Утята, с трудом из скорлупок выйдя, вокруг оглядываться начали, и внимательно

юьйлаелира, леррина 1аь1ан баьццарчу г1ашка а хьоьжуш.
на лопуха зелёные листья смотреть.

Тамаша а бацара! Х1инца царна дуккха а парг1ат дара, х1оан чкъуьйригна чохь чул.
Не удивительно! Сейчас им намного свободней было, чем в яйца скорлупе.

— Аьттехьа а дац!
— Это далеко не так!

Дуьне генна д1а ду, бешал а, аренал а генна д1а ду, амма со цигахь цкъа а ца хилла.
Мир намного дальше, и чем сад, и чем поле намного дальше, но я в том месте ни разу не была.

— Дера дац. Уггар доккха долу х1оа ша ма-хиллара 1уьллуш ду-кх!
— Конечно нет. Самое большое которое (являющееся) яйцо само как было лежит-то!

Маца т1екхочур ю те х1окхуьнан раг1? Сан собар кестта кхачор ду-кх!
Когда же дойдёт этого очередь? Моё терпение вскоре закончится ведь!

Иза юха а шен бен т1е охьахиира.
И снова она на своё гнездо присела.

Ткъа хьажал х1окху к1орнешка! Мел хаза ду х1орш!
А посмотри-ка на этих птенцов! Сколь красивы эти!

Массо а, цхьаъ санна, шайн дех тера ду-кх!
И все, как один, на своего отца похожи то!

Ма бала хьийгира аса цу москалан к1орнешца!
Вот намучилась я с этими индюшатами!

Х1уъа дича а, соьга уьш хи чу ца лахкалора.
И никак, мне их в воду не загнать.

Аса мел «вакъ!» «вакъ!» бахарх а, х1умма а ца толора.
И я сколько ни крякала, ничто не помогало.

Схьагайтал иза кхин цкъа а. Дан а ма ду!
А покажи-ка его ещё раз. Так и есть!

Москалан х1оа ду-кх! Дитахь иза ша долччохь.
Индюшечье яйцо это! Оставь его на своём месте.

Цул а, яха а г1ой, хьайн к1орнешна нека дан 1амаде ахьа!
Лучше, пойди и своих птенцов плавать научи ты!

— Х1инццалц 1ийна йолу со кхин а 1ан мегар ду.
— До сих пор сидевшая я и ещё посидеть могу.

Т1аьххьара а доккха х1оа а иккхира.
И в конце концов большое яйцо лопнуло.

Ма доккха а, ирча а дара и к1орни!
Но какой большой, и безобразный был этот птенец!

Бад дикка хьаьжира цуьнга.
Утка хорошенько осмотрела его.

— Вукхарах тера а ма дац х1ара-м! Баккъал а ду те х1ара москалан к1орни?
— И на других не похож ведь этот то! Неужели и вправду это индюшёнок?

Хи чу мукъана а г1ур дуй те суна х1ара, я сан х1ара цу чу кхосса дезар ду те?
В воду хотя бы пойдёт ли мне этот, или мне этого в неё кинуть неужели придётся?

Шолг1ачу дийнахь 1уьйранна дуьйна кхетта малх бара, ткъа 1аь1ан баьццара г1аш маьлхан з1аьнарша серладаьхнера.
На другой день с утра солнечно было, а лопуха зелёные листья солнца лучи осветили.

Цкъа хьалха уьш, шайн кортош къайла а дохуш, хи буха дахара.
Сперва они, свои головы скрыв, под воду ушли.

Амма, дукха хан ялале хи чуьра хьала а девлла, ч1ог1а дика нека а деш, д1адахара уьш.
Но, в скором времени из воды поднявшись, очень хорошо плавая уплыли они.

Церан когаш дукха сиха болх беш бара.
Их ноги очень быстро работали.

Ур-атталла ирча сира к1орни а царел т1аьхьа ца дуьсура.
И по крайней мере безобразный серый птенец от них не отставал.

Мел нийса д1адоьду иза!
Сколь прямо отходит(плывёт) он!

Х1ан-х1а, иза сан к1ант ву! Дикка хьаьжча, иза-м ирча а ма вац!
Нет, он мой сын! Если хорошенько посмотреть, он даже и не безобразный!

Валол сиха суна т1аьххье!
Идите-ка быстро вслед за мной!

Аса х1инца шу массарна а довзуьйтур ду, з1акардаьхни долчу керта а дигна.
А сейчас я вас всем представлю, к домашней птице во двор поведя.

Суна уллора д1а ма довлалаш, шайна т1е цхьаьнгге а ког ца баккхийта.
От меня не отходите, на вас кто-нибудь не наступил чтоб.

Цицигех а ларлолаш!
И кошек остерегайтесь!

Кестта з1акардаьхни долчу керта д1акхечира уьш.
Вскоре к домашней птице во двор добрались они.

1алелай! Ма ч1ог1а г1овг1а а яра кхузахь.
Батюшки! А какой сильный шум был здесь.

Шина бедан доьзалш вовшашца леташ бара ч1еран корта бахьана долуш.
Две утиные семьи между собой дрались из-за рыбьей головы.

Т1аьххьара а и ч1еран корта цицигна кхечира.
И в конце концов эта рыбья голова кошке досталась.

Иза кхузахь массарел а евзаш ерг ю.
Она здесь чем все знатная(самая знатная/знаменитая).

Иза Испанерчу х1ух ю, цундела ю иза иштта ерстина.
Она испанской породы есть, поэтому является она такой жирной.

Хьажал цуьнан кога т1ерачу ц1ен цуьрге. Мел хаза ду иза!
Посмотрите-ка на её ноге красный лоскут. Сколь красив он!

Иза ч1ог1а лакхара лоруш хиларан билгало ю. И бад яйта ца лаар ду иза.
Это очень высокого почтения признак есть. Эту утку потерять нежелание это.

Же, маса! Шайн когаш юх-юххе ма х1иттабел!
Ну, живо! Свои ноги вповалку не ставьте!

Дика 1амийнчу бедан к1орнеша ког, ара а карчош, ловза беза, шайн дас-нанас санна.
Благовоспитанные утята ногу, выворачивая, играть должны, как их родители.

Иштта! Гой шуна? Хьовсал!
Вот так! Видно вам? Посмотрите!

Ткъа х1инца шайн кортош охьа а та1адай: «Вакъ!» алал!
А сейчас свои головы наклоните и: «Кряк!» скажите!

Цара шайн нанас ма-аллара дира.
Они, их мать как и сказала, сделали.

Амма вукху бедаша, цаьрга а хьаьжна, массарна а хозуьйтуш, элира:
Но другие утки, на них посмотрев, во всеуслышание, сказали:

— Хьовсийша цу тобане! Уьш ца хилча а, вай к1езиг долуш санна!
— Взгляните на эту толпу! Без них нас мало как будто!

Ткъа царех долу цхьаъ ма ирча а ду! Иза вайна юкъахь ловр дац шуна вай!
А из них один какой безобразный. Его среди нас не потерпим мы.

Эццахь цхьана бедо, цунна т1е а едда, цуьнан вортанах з1ок туьйхира.
Тут одна утка, к нему подбежав, его в затылок клюнула.

— Цунна ша х1ун ю д1ахаийта деза!
— Ему он кто есть, дать знать надо!

— Массо а хаза ду, цхьаъ доцург…
— Все красивые, кроме одного …

Х1окхунна т1ехь аьтто ца хилла хьан. Ма дика хир дара х1ара кхечу тайпана юхадича!
На этом удачи не было у тебя. Как хорошо было бы этого по другому переродить!

— Иза хаза дацахь а, цуьнан дика дог ду.
— Он некрасив, но у него хорошее сердце.

Цо нека а вон ца до, ша вукхарел а дика ца дахь.
Он плавает не плохо, если не лучше других.

Суна схьахетарехь, заманан йохаллехь иза, жим а луш, толур ду.
Мне видится, на протяжении времени он, став поменьше, выправится.

Иза дукха 1иллина х1оа чохь, цундела жимма кхечарех тера дац.
Он долго лежал в яйце, поэтому не много на других не похож.

— З1акарца цуьнан букъ т1ера месаш а тайина, пелагаш д1анисдира нанас.
— Клювом у него на спине поправив причёску, перья разровняла мать.

Суна схьахетарехь, х1ара к1орни, доккха а хилла, кхо шен некъ д1акхоьхьур бу.
Мне видится, этот птенец, старше став, он свой путь найдёт.

— Ткъа х1инца шайн ц1ахь санна хилал шу.
— А теперь в своём доме словно будьте вы.

Нагахь санна шайна ч1еран корта карабахь, иза суна схьабан а мегар ду шуна.
Если вы рыбы голову найдёте, то её мне принести можно вам.

Ткъа бедан к1орнеш-м шайн ц1ахь санна лелаш ма ярий.
А утята-то как у себя дома ходили.

Амма уггар т1аьхьа х1оа чуьра арадаьлла долу миска бедан к1орни массарна а новкъа дара.
Но самый последний из яйца вышедший несчастный утёнок всем мешал.

Ткъа т1ехьа п1елгаш долу индихойн н1аьна, х1ордкема санна, юса а елла, нийсса бедан
А позади пальцы имеющий индийцев петух, словно морской корабль, надувшись, прямо

к1орнина хьалха а еана, цуьнга дикка хьажа а хьаьжна, бур-бур дан йолаелира.
впереди утёнка встав, на него внимательно посмотрев, лопотать начал.

Цуьнан т1илдиг ша йолчул а ч1ог1а ц1иелира.
А его гребешок чем был ещё больше покраснел.

Миска бедан к1орни ша х1ун дийр ду, мича эккхар ду ца хууш дисинера.
Бедный утёнок ему что сделать, куда прыгать не зная стоял.

Сел ирча ца хиллехь ца мегара х1ара, ерриг а з1акардаьхнин керт кхунах еллал?
Столь безобразным не быть не мог он, что весь птичий двор над ним смеётся?

Иштта д1аделира хьалхара де, амма цул т1аьхьа деана долу денош кхин а вон дара.
Так прошёл первый день, но после этого пошедшие дни ещё хуже были.

Ирча бедан к1орни массара а эккхийна лелош дара, ткъа цуьнан вежарша а, йижарша а, оьг1аз а оьхуш, бохура:
Безобразного утёнка все прогоняли, а его братья и сёстры, сердясь, говорили:

Ткъа нанас т1етухура: «Сан б1аьргашна гуш а ма делар-кх хьо!».
А мать дополняла: « Моим глазам не видеть бы тебя!».

Бедаша иза къийзадора, котамаша цунна з1акарш еттара, ткъа царна массарна а яах1ума луш йолчу йо1а когаца д1атоьттура иза.
Утки его щипали, куры его клевали, а им всем корм приносящяя девушка ногой отталкивала его.

Т1аьххьара а, кхин са а ца тохаделла, кертахула дедда д1а а дахана, цу кертал араделира бедан к1орни.
И в конце концов, больше не выдержал, через двор бегом побежав, и из этого двора вышел утёнок.

Кегий олхазарш, кхера а делла, коьллаш юккъера д1алилхира.
Маленькие птицы, испугавшись, из кустов выскочили.

Б1аьргаш д1а а хьаббина, иза кхин а гена д1адедира.
Глаза зажмурив, он ещё дальше побежал.

Иза шен ма-хуьллу уьдуш дахара, ша цхьана уьшална т1е кхаччалц.
Он во всю свою прыть побежал, до одной трясины пока не добрался.

Цигахь ехаш акха бедаш яра. Кхузахь иза сахиллалц 1иллира.
В том месте жили дикие утки. Здесь он до рассвета пролежал.

Бедан к1орни ч1ог1а к1адделлера, г1айг1анехь а дара.
Утёнок очень устал, и грустный был.

1уьйранна самаяьллачу бедашна шайн керла накъост гира.
Утром проснувшиеся утки своего нового товарища увидали.

Бедан к1орни царна охьате1аш, шен ма-хуьллу го бохуш, хьийзаш дара.
Утёнок им кланяясь, как мог круги делая, вертелся.

— Бакъдерг дийцича, тхан бала болуш х1ума дац иза…
— Правду если говорить, нам нет дела до этого …

Делахь а, тхоьца гергарло таса ма г1ерталахь.
Только с нами родством связываться не стремись.

Х1окху мискана-м и х1ума дага а ма ца деанера!
У этого бедняжки-то этого и в мыслях не было!

Цунна тоьара, уьшал чуьра хи а молуш, ша х1окху эрз юкъахь 1айтича.
Ему было достаточно, из трясины воды пить да в этом тростнике жить если дадут.

Иштта шина дийнахь 1ийра бедан к1орни уьшал т1ехь.
Так два дня пробыл утёнок на трясине.

Кхозлаг1чу дийнахь цига акха боьрша ши г1аз еара.
На третий день туда дикие два гуся прилетели.

Уьш х1оаш чуьра араевлла дукха хан яцара, цундела цара кураллаш лелайора.
Они из яиц вышли не так давно, поэтому они важничали.

— Хьо ч1ог1а беламе ирча х1ума ю, делахь а тхуна хьо хазахета.
— Ты очень смешной и безобразный, однако нам ты нравишься.

Тхоьца цхьаьна дола а луш, маьрша олхазар хила лаьий хьуна?
С нами вместе находясь, свободной птицей быть хочешь ты?

Кхузара д1а гена йоццуш кхин а цхьа уьшал ю, цигахь цхьа хаза къона нана-г1езаш ю 1аш.
Отсюда неподалёку ещё одна трясина есть, в том месте одни красивые молодые гусыни находятся.

Боьрша ши г1аз эрз юккъе охьаюьйжира, царна гонах долу хи ц1ийделла д1ах1оьттира.
Оба гуся в тростник упали, вокруг них находящаяся вода стала красной.

Эрз юккъера масийтта акха г1аз стигала ирхъяхара.
Из тростника несколько диких гусей на небо поднялись.

Таллархой, уьшална массо а аг1ор го а бина, 1аш бара.
Охотники, трясину со всех сторон окружив, находились.

Царех цхьаберш уьшална т1е олладелла долчу диттийн гаьннаш т1ехь а бара.
А из них иные (некоторые из них) на над трясиной нависших деревьев ветках были.

Сийна дохк дара, цу диттийн гаьннаш шена юккъе д1а а хьарчийна, хи т1ехула
текхна д1адоьдуш.
Синий туман был, этих деревьев ветки собою окутав, по воде полз проходя.

Миска бедан к1орни, дукха кхерадаларна, делла а доцуш, дийна а доцуш, 1аш дара.
Бедный утёнок, сильно испугавшись, не мёртвый, не живой был.

Корта шен т1ома к1ел болла иза доллушехь, ц1еххьана цунна хьалха нисделира таллархойн ж1аьла.
Голову под своё крыло сунуть он собирался когда, вдруг перед ним оказалась охотников собака.

Мотт ара а баьккхина, шен къегаш болу оьг1азе ши б1аьрг керчабора цо.
Язык высунув, свои блестящие сердитые оба глаза выкатила она.

аьлла, хи чу когаш а бетташ, д1адахара и ж1аьла.
сказав, в воду шлёпая ногами, ушла эта собака.

— Ур-атталла ж1аьлина а даа а ца мегаш, ирча ду-кх со!»
— Уж видно и собака не может есть, такой я безобразный!»

Эрзана юкъахь д1атебна 1аш дара иза.
Среди тростника затаившийся находился он.

Цуьнан коьрта т1ехула кест-кестта д1асакхийсалуш чаччамаш а яра.
А над его головой то и дело рассыпалась дробь.

Суьйре т1ееача, кхуьйссучуьра тоьпаш а севцира, амма бедан к1орни меттаххьан
С вечера приближением, стрельба из ружей прекратилась, но утёнок с места уйти

кхоьруш кхин дуккха а 1ийра.
боясь ещё долго просидел.

Иштта масех сахьт д1аделира. Т1аьххьара а бедан к1орни майраделира.
Так несколько часов прошло. И в конце концов утёнок осмелел.

Меллаша хьала а г1аьттина, гонах д1аса а хьаьжна, аренгахула дедда д1адахара иза.
Медленно поднявшись, вокруг по сторонам посмотрев, по полю бегом побежал он.

Сиха хьоькхуш болчу мохо иза халла бен д1а ца дохуьйтура.
Сильно дующий ветер ему только еле-еле идти давал.

Буьйса т1ееанера, иза цхьа къен ц1а долчу кхаьчча.
С наступлением ночи, он к одному старому дому прибыл.

И ц1а ч1ог1а тиша долуш, охьадожжа доллура.
Этот дом очень старый был, развалиться собирался.

Шена муьлхачу аг1ор охьадужур ду хаахьара, тоххарехь охьадоьжна а хир дара иза.
Если бы знал в какую сторону упадёт, давно упал бы он.

Мохо ч1ог1а хьалаийдора бедан к1орни, цундела, шен ц1оганна т1е а хуьйшуш, дуьхьалг1ертара иза.
Ветер сильно поднимал утёнка, поэтому, на свой хвост наступая, упирался он.

Шен ирсана цунна цу ц1ийнан не1 гира, цхьана к1ажи т1ера охьа а яьлла, аг1ор охьакхозуш хиларна.
На своё счастье он этого дома дверь увидел, с одной петли соскочив, боком висящую.

Цундела бедан к1орнина цу не1аран хераллех чудала меттиг бара.
Поэтому утёнку этой двери через щель влезть место было.

Цу сохьта иза ц1а чу иккхира.
Сразу он в дом прыгнул.

Цу ц1а чохь ехаш цхьа йоккха стаг яра. Цуьнан цициг а, котам а дара.
В этом доме живущей одна старушка была. У неё кот и курица были.

Цицигах цо шен к1ант ву олура, цунна букъ сетто а, мур дан а хаьара.
Кота она своим сыном называла, а он спину выгибать и мурлыкать умел.

Иштта суйнаш тийса а хаьара цунна: иза цо, шен букъ т1ерачу чоьшна дуьхьал куьг хьаькхча бен ца дора.
Так же искры пускать умел он: это он, его по спинке против шерсти погладить если, делал только.

Ткъа котаман, жима а болуш, боца когаш бара. Цундела цунах Боцакогашберг олура.
А у курицы, маленькие и короткие ноги были. Поэтому её КороткиеНогиИмеющая (Коротконожка) называли.

Цо шен-шен хенахь х1оаш дора. Йоккхачу стагана иза, шен йо1 санна, дукхаезара.
Она своевременно несла яйца. Старуха её, словно свою дочь, сильно любила.

1уьйранна царна бедан к1орни гира.
Утром они утёнка увидели.

Цициг мур дан доладелира, ткъа котам «к1а-к1а» дан йолаелира.
Кот замурлыкал, а курица заклохтала.

Гонах хьаьжначу цунна сонехь 1аш долу бедан к1орни гира.
Вокруг осмотревшись она в углу сидящего утёнка увидела.

Б1аьргашна дика са гуш йоцчу цунна иза тилаелла лелаш йолу ерстина бад ю моьттира.
Из-за плохого зрения ей он заблудившейся гуляющей жирной уткой казался.

— Х1инца сан бедан х1оаш а хир ду, ша х1ара н1аьна-бад яцахь. Хьаьвсича хуур ду-кх!
— Теперь у меня утки яйца ещё будут, если это не селезень. Ну, да посмотрим!

Бедан к1орни шайгахь дитира цара, иза х1ун ю хьажа.
Утёнка у себя оставили они, его чтоб испытать (он кто посмотреть).

Кхо к1ира д1аделира, амма цо х1оаш ца дора.
Прошло три недели, но он яйца не нёс.

Баккъал долу х1усамда цициг дара, ткъа х1усамнана котам яра.
Действительным хозяином кот был, а хозяйкой курица была.

Цу шиммо массо а хенахь олура: «Тхо а, дерриг дуьне а!».
Эти двое всё время говорили: «Мы и весь свет!».

Цу шинна шаьшшиъ ахдуьненнал хетара, цуьнан тоьлашха йолу ах.
Они самих себя половиной света считали, его лучшей половиной.

Бакъду, бедан к1орнин цу х1уманах лаьцна кхин ойла яра, амма котамна шена хетарг бен д1а ца хезара.
Правда, утёнок об этих вещах другое думал, но курица кроме своего мнения ничего не слышала.

— Т1аккха хьайн батт д1асацае!
— Тогда свой рот закрой!

Цициго цуьнга хаьттира:
Кот его спросил:

— Букъ сетто а, суйнаш кхийса а, мур дан а хаьий хьуна?
— А спину выгибать, искры пускать и мурлыкать умеешь ты?

— Т1аккха хьайна хетарг хьайгахь дита, хьекъал долчара къамел дечу хенахь!
— Тогда своё мнение у себя оставь, умных людей беседы во время!

Дуса а делла, сонехь 1аш хуьлура бедан к1орни.
Надувшись, в углу сидя был утёнок.

Ц1аьххьана ц1ена х1аваъ а, бовха малх а дагабеара цунна.
Вдруг чистый воздух и тёплое солнце вспомнил он.

Бедан к1орнина ч1ог1а лиира нека дан.
Утёнку очень захотелось плавать.

Са а ца тохаделла, цо иза котаме д1аэлира.
Не сдержавшись, он это курице высказал.

— Х1умма а ца деш, хьо 1аш долу дела дагаоьху-кх хьуна и г1урт!
— Ничего не делая, ты сидишь, поэтому, вспоминается-то тебе этот хаос!

Х1оаш де, я мур-мур де, т1аккха д1адер ду хьан коьрта чуьра 1овдал мел дерг!
Яйца неси, или мурлычь, тогда выйдет из твоей головы вся дурь!

— Ма ч1ог1а дика хуьлу-кх, корта хьалха хи чу а иккхина, хи буха доьдуш!
— Ведь очень хорошо бывает, вниз головой в воду прыгнув, под воду уходить!

— Эссай, ма ч1ог1а дика хир дар-кх иза! Хьо хьерадаьлла моьтту суна!
— Да ну, как хорошо было бы это! Ты с ума сошёл кажется мне!

Суна бевзаш болчарна юкъахь уггар хьекъал дерг цициг ду хьуна, цуьнга хатта ахьа, лаьий цунна нека дан алий.
Мне знакомых среди самый умный кот, его спроси ты, хочется ли ему плавать.

Сайх лаьцна-м аса дийца а ца дуьйцу хьуна!
Про себя я даже не говорю!

Вайн х1усамнана йолчу йоккхачу стаге а хатта: цул хьекъал долуш-м кху дуьнен чохь цхьа а хир вац хьуна!
У нашей хозяйки старухи ещё спроси: чем она умней-то на этом свете и одного не будет!

Цуьнга хаттал ахьа, корта хьалха, хи буха кхаччалц, хи чу лелха лаьий цунна алий.
Её спроси ты, вниз головой, до самого дна, в воду прыгать хочется ли ей.

— Тхо а хьох ца кхетча, хьох кхин мила кхетар ву!
— Мы тебя если не понимаем, то тебя другой кто поймёт!

Хьуна х1ун моьтту, цицигал а, вайн йоккхачу стагал а хьо хьекъал долуш хета хьуна?
Тебе что кажется, и чем кошка, и чем наша старуха ты умней считаешь себя?

Со-м аса йийца а ца юьйцура!
О себе то я и не говорю!

Вон ма лела, хьайн дуьхьа динчунна баркалла а алий, 1ад1е!
Не дури, ради тебя за сделанное скажи спасибо и уймись!

Хьо т1е а лаьцна, хьуна 1уналла а дина, хьайна дан хьехар долчу нахана юккъе кхаьчна хьо.
Тебя и приняли, и за тобой присмотрели, тебя где научат в общество прибыл ты.

Амма хьан коьрта чохь х1умма а дац, хьоьга дийцинарг а эрна ду.
Но в твоей голове ничего нет, и с тобой говорить бесполезно.

Хьуна дика болх хила лаьа суна, цундела хьуна дов деш а йоллу со.
Тебе хорошего хочу я, поэтому тебя браню.

Иштта ма бевза хьан баккъал болу доттаг1ий.
Ведь так узнаются твои действительные друзья.

Х1оаш дан хьажа, я суйнаш а кхуьйсуш, мур-мур баха 1ама!
Яйца нести пробуй, или же искры пускать, мурлыкать учись!

Бедан к1орни д1адахара.
Утёнок ушёл.

Корта хьалха хи чу а лелхаш, нека дора цо, амма гонах мел берш а, хьалха санна,
Вниз головой в воду ныряя, плавал он, но все вокруг как и прежде,

цунах буьйлура, цара иза ирча ду а бохура.
смеялись, над ним, они его безобразным называли.

Т1ееара гуьйре. Дитташ т1ера г1аш мажделира.
Наступила осень. С деревьев листья пожелтели.

Мохо, схьа а дохуш, х1аваэхула хьийзош леладора уьш.
Ветер, подхватывая, по воздуху крутя носил их.

Арахь дикка шелъелла йог1ура.
Вокруг очень холодно стало.

1аьржачу мархаша лаьтта т1е цкъа ша, юха ло туьйсура, керта т1ехь хиъна 1аш йолчу
Чёрные тучи на землю то град, то снег сыпали, на заборе сидящий

къиго шелонна шега ма даллу «къа-къа» дора.
ворон от холода со всей силы «карр-карр» кричал.

Цу шелонах лаьцна ойла йича а, шеллур волуш дара арахь.
Об этом холоде подумать если даже, то замёрзнешь — так было на улице.

Ч1ог1а хала дара бедан к1орнина цу муьрехь.
Очень трудно было утёнку в этот период.

Цхьана сарахь, малх д1абуза кечлучу хенахь, хьун йистера хьалаайаелира даккхийчу,
Однажды вечером, солнце опуститься когда собралось во время, с окраины леса

хазачу олхазарийн арданг.
поднялась больших, прекрасных птиц стая.

еха, сеттина вортанаш а йолуш дара.
длинные, и гибкие шеи имели.

Уьш г1ург1езаш яра.
Они лебедями были.

Цхьа тамашийна маьхьарий а детташ, шайн хаза т1емаш а лестош, х1ордал дехьа болчу
Один странный крик издавая, своими красивыми крыльями качая, за море в тёплую

бовхачу махка д1аяхара уьш.
страну улетели они.

Уьш, лаккха ирх а евлла, д1айоьлхуш яра, ткъа бедан к1орнин даг чу цхьа тамашийна
Они, высоко вверх поднявшись, улетАли, а утёнка в сердце одна странная боязнь

кхерам боьссира.
спустилась.

Хи чохь, даьндарг санна, хьийза доладелира иза.
В воде, словно волчок, вертеться начал он.

Ворта хьалха д1а а яхийтина, ша а кхера а луш, ч1ог1а мохь хьаькхира цо.
Шею вперёд вытянув, и сам пугаясь, громко закричал он.

Цуьнга шен б1аьргаш цу хазачу, ирсечу олхазаршна т1ера д1а ца бахалора, ткъа уьш шена
Он свои глаза с этих прекрасных, счастливых птиц не мог свести, а они от него из виду когда

гучуьра къайладевлча, бедан к1орни, корта хьалха хи буха а дахана, цул т1аьхьа цу чуьра
скрылись, утёнок, вниз головой под воду нырнув и после этого из неё наружу

ара а иккхина, ша лелорг х1ун ду ца хууш сецира.
выскочив, сам что творит не зная остановился.

Бедан к1орнина уьш х1ун олхазарш ду а ца хаьара, уьш мича доьлху а ца хаьара, амма уьш
Утёнок они что за птицы не знал, они куда летят не знал, но их он как никого ещё не

цунна цкъа а цхьа а ца везначу тайпана дукхадезаделира.
любил сильно полюбил.

Церан хазаллех иза хьоьгура, ткъа ша, уьш санна, хаза хила мега аьлла, цунна дага а ца дог1ура.
Их красоте он завидовал, но самаму, как они, красивым что стать можно, ему и в голову не приходило.

Бедаша мукъана а ша д1а ца теттахьара, иза ч1ог1а доккхадеш хир дара.
Утки хотя бы его не отталкивали от себя если бы, он очень рад был бы.

Эх1, ма миска дар-кх и ирча бедан к1орни!
Эх, как несчастен был этот безобразный утёнок!

Ч1ога шийла 1а т1едеара.
Очень холодная зима наступила.

Иза са ца до1уш нека дан дезаш хуьлура, 1ам т1ера г1ороза йисина меттиг г1ора
Он без отдыха плавать должен был, на озере незамёрзшим оставшемуся месту

ца яйта, амма, х1ора буьйса д1а мосазза йолу, и меттиг жимлуш д1айолуш яра.
(чтоб) не дать замёрзнуть, но с каждой ночью это место меньше становилось.

Арахь дукха шийла йолуш, ша лелхаш бара.
Вокруг было так холодно, что лёд потрескивал.

Ткъа бедан к1орни шен ма-хуьллу когашца нека деш дара.
А утёнок насколько мог ногами грёб.

Т1аьххьара а, к1адделла долу бедан к1орни, г1ора д1а а даьлла, ша т1е охьадуьйжира.
И в конце концов, утомлённый утёнок, силы исчерпав на лёд упал.

Дукха хан ялале, г1ора а дина, иза цу шанна т1елетира.
В скором времени, замёрзнув, он к этому льду прилип.

1уьйранна цигахула т1ехволуш цхьа ахархо вара.
Утром через это место проходил один крестьянин.

Шана т1елетта долу бедан к1орни а гина, шен дечиган мачица ша боха а бина, цо
Примёрзшего ко льду утёнка увидев, своим деревянным башмаком лёд разбив, он

дала гергга дахана долу бедан к1орни шен зуда йолчу ц1а даьхьира.
полумёртвого утёнка к своей жене домой отнёс.

Цара иза шелделлачуьра меттадалийра.
Они его замёрзшего в чувство привели.

Бераш цуьнца ловза дагахь гонах девлира, амма бедан к1орнина уьш шена г1ело ян дохку моьттура.
Дети с ним поиграть думая вокруг обступили, но утёнок они его обидеть хотят ожидал.

Царах кхера а делла, чохь шура а йолуш лаьтташ долчу ведар чу иккхира иза.
Их испугавшись, с молоком внутри стоящее в ведро прыгнул он.

Шура д1а1енира.
Молоко расплескалось.

Х1усамнанас, мохь а хьаькхна, куьйгаш ластийра, ткъа чохь доьхна д1асауьдуш долу
Хозяйка, крикнув, руками потрясла, а растерявшись бегающий

бедан к1орни, даьтта чохь а долуш, лаьттачу кеда чу иккхира, ткъа цу чуьра дама чохь а
утёнок, с маслом внутри в стоящую чашу прыгнул, а из неё ещё с мукой внутри

долуш лаьтташ долчу шелиг чу иккхира.
в стоящюю кадку прыгнул.

Ватта, стенах тера дара иза х1инца?!
Батюшки, на что похож был он сейчас?!

Х1усамнана, к1ора лелош болу морзах схьа а эцна, т1аьхьаяьллера цунна, ткъа бераш,
Хозяйка, для переноски угля щипцы вытащив, гонялась за ним, а дети,

самукъадаьлла дийла а дуьйлуш, вовшашна т1е а детталуш, уьдуш лелара.
радостно смеясь, друг на друга налетая, бегали.

Дика дара церан не1 схьайиллина хилла, ара а иккхина, коьллаш юккъе д1адедира к1орни.
Хорошо было (что) их дверь открытая была, наружу выскочив, в кусты побежал птенец.

Дукха хан йоццуш охьадиллина долчу лай т1ехь, са а ца даккхалуш, 1уьллуш дара
иза.
На недавно выпавшем снегу, без чувств лежал он.

Ма г1ийла хан яьхьира мискачу бедан к1орнино цу муьрехь, ма тамашийна сингаттаме
Как печально время проходило бедного утёнка в этот период, какой необычайно скучный

дийцар хир дар-кх, цу шийлачу 1аьнт1ахь цуьнан дахарх лаьцна дийцича!
рассказ был бы, за эту холодную зиму о его жизни если рассказывать!

Маьлхо юха а шен з1аьнаршца латта дохдича, бедан к1орни уьшал т1ехь эрз юкъахь 1уьллуш дара.
Солнце снова своими лучами землю когда согрело, утёнок на трясине в тростнике лежал.

Рег1ан н1аьвлаша шайн эшарш йолийра. Б1аьсте юхаеанера!
Жаворонки свои песни запели. Весна вернулась!

Бедан к1орни, т1емаш а ластийна, х1аваэ делира.
Утёнок, крыльями взмахнув, полетел.

Х1инца цуьнан т1емашкахь ницкъ бара, цунна луъучу д1адаха.
Теперь в его крыльях сила была, ему куда захочется лететь.

Цуьнан шен а тидам ца хилира, ша йоккхачу бешахь нисделча.
Он и сам не успел заметить, в большом саду как оказался.

1ежийн дитташ зазадоккхуш дара, хаза хьожа йог1учу сирень олучу зезагаша шайн деха
Яблоневые деревья в цвету стояли, прекрасно пахнущие цветы с названием сирень свои

гаьннаш татол т1ехула д1асадахийтинера.
длинные ветки над ручьём распростёрли.

Ма хаза б1аьстенан х1аваъ дар-кх кхузахь!
Какой красивый весны воздух был здесь!

Ц1аьххьана эрз юкъара араелира исбаьхьа кхо г1ург1аз.
Вдруг из тростника вышли изящных три лебедя.

Хи т1ехула шершаш санна, атта дора цара нека.
По реке как будто скользя, легко делали они плавание(плыли они).

Бедан к1орнина девзира и хаза олхазарш.
Утёнок узнал этих красивых птиц.

Юха а даг т1е цунна шена а ца евзаш йолу г1айг1а еара.
И снова на сердце, ему самому не знакомая грусть нашла.

— И хаза олхазарш долчу г1ур ду со.
— К этим красивым птицам пойду я.

Цара суна, со делла д1адаллалц т1е з1акарш етта а мега, со, оццул ирча долу бедан к1орни
Они меня меня до смерти заклевать могут, я, настолько безобразным являющийся утёнок,

шайна улло деана дела.
к ним подойду если.

Х1умма а дац!
Неважно!

Цара еттахь а, реза ду-кх со, бедаша а, котамаша а къийзор а, з1акардаьхни лелош йолчо
Они побьют даже если я согласен, лишь бы уток и кур щипание, и которая птиц разводит

бетташ болу мийра а, иштта 1аьнан шело а ца лан!
(хозяйки двора) больной пинок, а так же зимы холод не терпеть!

Хи чу а даьлла, хазачу олхазаршна дуьхьал дахара бедан к1орни.
В воду опустился и прекрасным птицам навстречу поплыл утёнок.

Х1ара шайна гушшехь, уьш а, т1емаш а детташ, кхунна дуьхьал схьадоладелира.
Его как увидели, и они, крыльями хлопая, к нему навстречу поплыли.

Эццахь 1оман, куьзга санна, ц1еначу хи чохь цунна ша гира.
Тут озера, как будто зеркало, в чистой воде он себя увидел.

Амма иза х1инца, хьалха санна, мокха бедан к1орни а доцуш, к1айн г1ург1аз яра.
Но он теперь, как прежде не серым утёнком, а белым лебедем был.

Х1инца бедан к1орнина хаза хетара, ша оццул хала бала лайна.
Теперь утёнок был рад, что сам столько трудного горя перенёс.

Х1инца цунна дика хаьара шена гонах долчу массо а х1уманан мах.
Теперь ему хорошо известны вокруг себя всех вещей цена.

Ткъа яккхий г1ург1езаш, кхунна гонах а евлла, нека а деш, шайн з1акарш кхунна т1е хьоькхуш яра.
А большие лебеди, вокруг него кружили и плавая, своими клювами по нему гладили.

Цу хенахь беша ловза даьхкира кегий бераш.
В это время в сад играть пришли маленькие дети.

Цара г1ург1езашна баьпкан чкъоьргаш а, ялтин буьртигаш а кхуьссура, ткъа уггар жимчо мохь хьаькхира:
Они лебедям хлебные корки и пшеницы зёрна бросали, а самый маленький закричал:

— Керланиг т1ееана шуна! Керланиг т1ееана шуна!
— Новый прилетел к нам! Новый прилетел к нам!

Ткъа вукхара а маьхьарий хьаькхира:
А другие тоже закричали:

— Керланиг! Керланиг!
— Новый, новый!

Т1араш а детташ, самукъадаьлла, халхабуьйлуш бара уьш.
Хлопая в ладоши, радуясь, танцевали они.

Цул т1аьхьа шайн да-нана схьакхайкха дахара бераш.
После этого своих родителей Позвать пошли дети.

Цара массара а хи чу баьпкан чкъоьргаш а, ялтин буьртигаш а кхуьссура.
Они все в воду хлебные корки и пшеницы зёрна бросали.

Баккхийчара а, кегийчара а бохура:
И взрослые и младшие говорили:

— Керла г1ург1аз массарел а дика ю! Иза массарел а хаза а, къона а ю!
— Новый лебедь всех лучше! И он всех прекрасней, и юней!

Т1аккха къеначу г1ург1езаша кхунна хьалха шайн кортош охьата1ийра.
Затем старые лебеди перед ним свои головы склонили.

Ткъа цо, ч1ог1а эхь а хетта, шен корта т1ема к1ел боьллира.
А он, очень смутился и свою голову под крыло сунул.

Цунна шена а ца хаьара, ша иза х1унда дина.
Он сам не знал, сам это зачем сделал.

Цунна дагаеара ша массара а лаьллина, етташ лелош хилла йолу зама.
Ему вспомнилось когда его все гнали, били, то время.

Ткъа х1инца массара а х1ара массо а г1ург1езашна юкъахь уггар хазаниг ю бохура.
А теперь все, этот, среди всех лебедей, самый красивый есть, говорили.

Сирень олучу жимачу дитто кхунна т1е шен гаьннаш охьате1адора, ткъа малх къеггина схьакхетта бара.
Сирень молодое деревце к нему свои ветки склоняла, а солнце яркое сияющим было.

Цуьнан т1емаша тата даьккхира, цуьнан сеттина йолу ворта нисъелира, цуьнан кийрара самукъане аз делира:
Его крылья зашумели, его гибкая шея выпрямилась, из его утробы(груди) жизнерадостный голос прозвучал:

— Со ирча бедан к1орни долчу хенахь суна дага а ца деанера, х1окху тайпана ирсе зама т1ейог1ур ю аьлла!
— Я безобразным утёнком был когда, в то время я и не думал, что такого рода счастья время наступит!

Источник

Оцените статью
( Пока оценок нет )
Поделиться с друзьями
Uchenik.top - научные работы и подготовка
0 0 голоса
Article Rating
Подписаться
Уведомить о
guest
0 Комментарий
Старые
Новые Популярные
Межтекстовые Отзывы
Посмотреть все комментарии